Bệnh thán thư trên sầu riêng là một trong những mối đe dọa nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng trái, gây thiệt hại lớn cho nhà vườn. Tác nhân gây bệnh chủ yếu là nấm Colletotrichum spp. – có thể tấn công lá, bông và trái trong điều kiện thời tiết ẩm ướt, thiếu ánh sáng. Bài viết này sẽ cung cấp đầy đủ thông tin về nguyên nhân, triệu chứng, điều kiện phát sinh, cũng như các biện pháp phòng trị tổng hợp (IPM) hiệu quả và an toàn, giúp nông dân kiểm soát bệnh một cách bền vững và tiết kiệm chi phí.

1. Giới thiệu về bệnh thán thư trên sầu riêng 

Bệnh thán thư (anthracnose) trên sầu riêng do các loài nấm thuộc chi Colletotrichum (thường là C. gloeosporioides và các loài liên quan) gây ra. Bệnh gây hại trên lá, nụ, bông và trái non, thường bùng phát mạnh trong mùa mưa và gây thiệt hại năng suất, chất lượng trái.

2. Tác nhân gây bệnh & đặc điểm sinh học 

• Tác nhân chính: các loài Colletotrichum (đa dạng loài; trên sầu riêng hay gặp C. gloeosporioides và các thành viên của phức hợp loài này).
• Đặc điểm sinh học: nấm tạo bào tử (conidia) phổ biến, bào tử phát tán bằng mưa, tưới nước và gió; nấm có thể tồn tại trên tàn dư thực vật, vỏ trái bị bệnh hoặc trên hoa bị nhiễm. Một số quần thể Colletotrichum đã ghi nhận có xu hướng kháng một số nhóm thuốc nếu sử dụng kéo dài. Vì vậy quản lý kháng thuốc là cần thiết. 

3. Điều kiện phát sinh và phát triển bệnh thán thư trên sầu riêng.

• Mùa mưa / độ ẩm cao: mưa dầm, sương ướt, độ ẩm không khí cao tạo điều kiện thuận lợi cho bào tử nảy và xâm nhập. Bệnh thường nặng vào mùa mưa.
• Nhiệt độ: Colletotrichum phát triển tốt ở vùng nhiệt đới - nhiều tài liệu ghi nhận khoảng >25°C là điều kiện thuận lợi, kết hợp ẩm ướt.
• Nguồn bệnh: tàn dư lá/hoa/trái bệnh, cây nhiễm trong vườn; nước tưới, mưa và gió làm lan bào tử. Tán dày, thông thoáng kém, nhiều cỏ dại làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh.

4. Triệu chứng nhận biết thán thư trên sầu riêng

4.1 Triệu chứng bệnh thán thư trên lá sầu riêng

• Lúc đầu: đốm nhỏ, hơi lõm, màu nâu đến nâu đậm, mép vết thương thường sẫm. Vết bệnh tạo thành các vòng tròn đồng tâm từ đốm bệnh nhỏ ban đầu.
   
• Vết bệnh có thể lan rộng, nhiều vết bệnh liên kết thành mảng hoại tử; lá nặng có thể cháy khô và rụng.

4.2 Triệu chứng bệnh thán thư trên bông (hoa / chùm hoa) sầu riêng

• Bông bị thán thư thường khô, thối, bị sậm màu và rụng, làm giảm tỷ lệ đậu trái; trên hoa, vết bệnh nhỏ ban đầu có thể lan rộng nhanh trong điều kiện ẩm. Điều này là một nguyên nhân trực tiếp gây thối hoa nếu nấm bệnh tấn công ở thời kỳ ra hoa của cây. Đặc biệt kết hợp thêm sự tấn công của bọ trĩ thì bệnh sẽ càng thêm nặng.

4.3 Triệu chứng bệnh thán thư trên trái (da và mô thịt) sầu riêng

• Trái non hoặc trái chín: xuất hiện đốm sẫm, lõm làm phần gai nơi có vết bệnh teo tóp và không nở ra được, sau đó vết bệnh có thể lan rộng, làm thối vỏ hoặc thối phần thịt nếu bệnh nặng – làm giảm giá trị thương phẩm.

Ghi chú phân biệt: Thán thư (Colletotrichum) thường để lại vết lõm nâu sẫm, rõ rệt trên lá/trái; khác với một số bệnh khác (ví dụ thối do vi khuẩn) có biểu hiện khác. 

5. Tác hại của bệnh thán thư trên sầu riêng

• Giảm tỉ lệ đậu trái do hoa/bông bị khô rụng.
• Trái bị đốm, thối làm giảm giá bán hoặc phải loại bỏ.
• Rụng lá và giảm diện tích lá xanh làm giảm quang hợp, khiến cây suy yếu, giảm năng suất mùa tiếp theo.
• Tăng chi phí quản lý: phun thuốc, thu dọn tàn dư, phục hồi vườn.

6. Biện pháp quản lý bệnh thán thư trên sầu riêng – hướng dẫn thực tế, dễ áp dụng

Nguyên tắc chung: kết hợp nhiều biện pháp (vườn – sinh học – hóa học), giám sát sớm, và tuân thủ luân phiên thuốc để tránh kháng.

6.1  Biện pháp canh tác & phòng ngừa 

• Chọn giống, nguồn cây sạch: ưu tiên cây giống khỏe, không mang mầm bệnh.
• Tỉa cành, tao tán: tăng thông gió, giảm ẩm trên lá và bông — giảm điều kiện thuận lợi cho bào tử nảy.
• Vệ sinh vườn: thu gom lá/hoa/trái bị bệnh, tiêu hủy (đốt hoặc chôn sâu); vệ sinh dụng cụ cắt tỉa. Không để tàn dư tạo nguồn bệnh.
• Quản lý nước: tránh tưới dạng phun trên tán vào buổi chiều/mưa — ưu tiên tưới gốc; cải thiện thoát nước nếu vườn bị ứ đọng.
• Bón phân cân đối: tránh bón thừa đạm làm cây phát triển các phần non quá mức, tăng độ nhạy cảm; bổ sung các thành phần vi lượng để tăng sức khỏe cho cây chống chịu lại nấm bệnh.

6.2 Giám sát & can thiệp sớm

• Kiểm tra vườn thường xuyên ở các thời điểm nhạy cảm: ra hoa, đậu trái non và mùa mưa. Phát hiện sớm (vết bệnh đầu tiên) thì xử lý hiệu quả nhất. 

6.3 Biện pháp sinh học & hữu cơ

• Chế phẩm sinh học (Bacillus spp., Trichoderma spp. hoặc các chế phẩm thương mại) có thể giảm mật độ bào tử và hỗ trợ bảo vệ hoa/trái trong một số điều kiện; hiệu quả tùy sản phẩm và điều kiện thực tế. Tuy nhiên việc canh tác theo hướng sinh học cần rất nhiều thời gian và thường sẽ mất kiểm soát trong những giai đoạn áp lực bệnh quá cao.
• Dùng đồng (copper) ở nồng độ cấp phép là biện pháp bảo vệ phổ rộng, hữu ích trong phun dự phòng; tuy nhiên cần chú ý dư lượng và đất.

6.4 Biện pháp hóa học

• Nguyên tắc: phun thuốc theo nhãn, luân phiên cơ chế tác động (không lạm dụng 1 nhóm thuốc) để giảm rủi ro kháng thuốc; phun dự phòng khi dự báo mưa/độ ẩm cao hoặc ngay khi có triệu chứng ban đầu.
• Một số hoạt chất thường dùng trên thán thư (tham khảo — kiểm tra đăng ký tại địa phương): Nhóm kháng sinh diệt nấm polyoxin, Kresoxim-methyl (strobilurin), Tebuconazole (triazole), mancozeb (phun trộn bảo vệ, chỉ được phun lá không phun trái), và đôi khi các phối hợp thương mại. Tuy nhiên một số quần thể Colletotrichum đã ghi nhận mất nhạy/kháng với một số hoạt chất, nên phải luân phiên và có chiến lược quản lý kháng. 

Nhiều nhà nông chia sẻ rằng trong giai đoạn mắc cua, ra hoa đến giai đoạn trái non trên sầu riêng để quản lý được bệnh thán thư thì nên sử dụng giải pháp TUTIN 40SL + BIOTOP 30WP sẽ an toàn, mát bông, cũng như đạt được hiệu quả tối ưu.

Liều lượng: Liều lượng đạt hiệu quả cao được nhiều bà con nông dân sử dụng để quản lý bệnh thán thư trên sầu riêng và chia sẻ lại như sau: Pha 110g BIO TOP 30WP + 400ml TUTIN 40SL cho phuy 200 lít nước phun đều khắp vườn khi thấy triệu chứng bệnh bắt đầu xuất hiện trên mắc cua, trên hoa, trên trái non . Phùn trực tiếp vào các phần bị bệnh của cây và đều phủ khắp tán lá để ngăn lây lan. 

Còn đối với thán thư trên lá trong các giai đoạn kéo đọt hay trái đã lớn thì bà con thường sử dụng bộ đôi TRIDO 450WP + BIO TOP 30WP là sự kết hợp hoàn hảo các nhóm thuốc bao gồm các hoạt chất: polyoxin, Kresoxim-methyl và tebuconazole.

Liều lượng: Liều lượng đạt hiệu quả cao được nhiều bà con nông dân sử dụng để quản lý bệnh thán thư trên sầu riêng và chia sẻ lại như sau: Pha 110g BIO TOP 30WP + 60g TRIDO 450WP cho phuy 200 lít nước phun đều khắp vườn khi thấy triệu chứng bệnh bắt đầu xuất hiện. Phùn đều phủ khắp tán lá để ngăn lây lan. 

7. Lịch phun & chiến lược thực tế

• Giai đoạn ra hoa → bông: giám sát chặt; phun dự phòng hoặc phun khi có dự báo mưa kéo dài.
• Giai đoạn trái non → trái lớn: tăng cường kiểm tra; phun khi thấy vết đầu tiên.
• Sau mưa dầm: kiểm tra ngay các tầng tán gần nhau, vì bào tử dễ lây lan.
• Luân phiên thuốc: xen kẽ thuốc tiếp xúc với thuốc nội hấp có cơ chế khác (triazole/strobilurin) theo khuyến cáo. Luôn theo dõi hiệu lực và triệu chứng còn xuất hiện sau phun — nếu thấy giảm hiệu lực cần đổi nhóm thuốc.

8. An toàn & cảnh báo về kháng thuốc

• An toàn: Khi phun thuốc hóa học: mang đồ bảo hộ, tránh phun lúc gió to, tuân thủ khoảng cách an toàn sau phun.
• Kháng thuốc: Nghiên cứu cho thấy cần quản lý kháng thuốc ở Colletotrichum trên sầu riêng (vùng Đông Nam Á đã ghi nhận vấn đề này); do đó cần luôn luân phiên cơ chế tác dụng và kết hợp biện pháp phi hóa học.

9. Tóm tắt nhanh

• Tác nhân: Nấm chi Colletotrichum (thường C. gloeosporioides). 
• Triệu chứng: đốm có vòng tròn đồng tâm trên lá, bông khô/rụng, đốm trên trái → giảm năng suất/giảm giá trị thương phẩm. 
• Điều kiện: mùa mưa, độ ẩm cao, vườn tán dày, nguồn bệnh từ tàn dư.
• Quản lý: kết hợp tạo tán thoáng, vệ sinh, giám sát sớm, dùng chế phẩm sinh học và phun thuốc luân phiên theo nhãn để tránh kháng. 

12. Liên hệ

Để biết thêm thông tin chi tiết về sản phẩm TRIDO 450WP , BIO TOP 30WP và các sản phẩm khác của MAK GROUP, hoặc cần được tư vấn kỹ thuật trong việc chăm sóc và bảo vệ cây trồng quý, khách hàng có thể truy cập website: https://makgroup.vn/ hoặc liên hệ trực tiếp qua số điện thoại 1800 9227 – 0813 27 27 27 để được tư vấn và hỗ trợ tốt nhất.